 |
Statystyki |
userów na stronie: 0
gości na stronie: 5
|
|
Jsme si blíž, než se zdá... |
Wspólny projekt Stowarzyszenia Koliba w Republice Czeskiej i Stowarzyszenia Agroturystycznego "Natura" we współpracy ze Związkiem Podhalan Oddziałem Górali Śląskich.
Opis projektu -
zapraszamy
www.goraleslascy.pl
/news.php?id=21224
|
|
|
|
|
Związek Ziem Górskich – potrzeba reaktywacji |
Wracając do idei Związku Ziem Górskich, przypominamy jeden z najbardziej nowatorskich projektów ludzi II Rzeczypospolitej, który do dzisiaj zadziwia nie tylko śmiałą koncepcją, ale także organizacyjnym rozmachem i konsekwentnym wdrażaniem przyjętych celów i zadań.
Związek Ziem Górskich /ZZG/ formalnie ukonstytuował się w listopadzie 1936 r. w Warszawie. Jego powstanie ogłoszono na Zjeździe Górskim w Sanoku w sierpniu 1936 r., a jak mówił twórca ZZG gen. Kasprzycki „był to związek, który jednoczył cały szereg instytucji samorządowych, turystycznych, regionalnych i kulturalno-oświatowych”.
„Myśmy pierwsi pokazali, jak bez różnicy przekonań, partii, możemy razem, pospołu, ziemię swą budować. Dlatego mamy prawo zwrócić się z apelem do synów ziem innych, aby wespół z nami jęli się odnowy i utrwalenia Rzeczypospolitej, budząc dumę odrębności swych ziem i dźwigając je pracą ku górze.” (Wł. Orkan)
Związek Ziem Górskich – potrzeba reaktywacji
Wracając do idei Związku Ziem Górskich, przypominamy jeden z najbardziej nowatorskich projektów ludzi II Rzeczypospolitej, który do dzisiaj zadziwia nie tylko śmiałą koncepcją, ale także organizacyjnym rozmachem i konsekwentnym wdrażaniem przyjętych celów i zadań.
Związek Ziem Górskich /ZZG/ formalnie ukonstytuował się w listopadzie 1936 r. w Warszawie. Jego powstanie ogłoszono na Zjeździe Górskim w Sanoku w sierpniu 1936 r., a jak mówił twórca ZZG gen. Kasprzycki „był to związek, który jednoczył cały szereg instytucji samorządowych, turystycznych, regionalnych i kulturalno-oświatowych”.
W jego władzach znalazło się wielu wybitnych przedstawicieli życia państwowego, społecznego i wojskowego. Prezesem ZZG został wybrany minister spraw wojskowych rządu RP gen. dywizji Tadeusz Kasprzycki. Komisji Rewizyjnej Zarządu Głównego ZZG przewodniczył rodowity góral gen. brygady Andrzej Galica. Wybitnych oficerów było we władzach Związku znacznie więcej. W zarządzie ZZG zasiadał ppłk Władysław Ziętkiewicz, a w prezydium Oddziału Lwowsko-Stanisławowskiego ZZG gen. Kazimierz Orlik – Łukoski, dowódca 11 Karpackiej Dywizji Piechoty ze Stanisławowa. Znacząca obecność tylu oficerów we władzach organizacji była wyrazem realnego zaangażowania wojska w wiele zagadnień życia społecznego i kulturalnego II Rzeczypospolitej. Wojsko nie siedziało w koszarach, było promotorem wszechstronnego rozwoju państwa i obywateli. Bieżącymi pracami ZZG kierował wiceprezes Związku – wiceminister komunikacji Aleksander Bobkowski, człowiek niezwykle dynamiczny w działaniu, a przy tym szczerze oddany górom i idei ich rozwoju. Jego bliskimi współpracownikami w Zarządzie byli m.in. prof. Walery Goetel – prezes Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, kierujący pracami Komisji Swojszczyzny oraz senator Feliks Gwiżdż – prezes Związku Podhalan. Można bez przesady powiedzieć, że w prace Związku zaangażowała się elita społeczeństwa polskiego.
W ZZG skupiły się największe i najważniejsze organizacje, towarzystwa, związki i instytucje, działające na obszarze Karpat ówczesnej Rzeczypospolitej. Były wśród nich: Związek Podhalan, Towarzystwo Przyjaciół Huculszczyzny, Łemkosojuz, Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, Związek Górali Spisza i Orawy, izby rzemieślnicze i rolnicze, izby przemysłowo-handlowe, a także zarządy lasów państwowych i dróg. Ze związkiem współpracowały też instytucje naukowe, m.in. Polska Akademia Umiejętności, Politechnika Warszawska i Związek Muzeów w Polsce. Władze centralne i biuro ZZG znajdowały się w Warszawie. W 1939 r. działały cztery oddziały wojewódzkie ZZG: krakowski - Kraków, śląski - Katowice, lwowski – Lwów i stanisławowski – Stanisławów. Niższe komórki ZZG funkcjonowały na poziomie powiatów.
Głównym celem ZZG było opracowanie planu rozwoju gospodarczego i kulturalnego Karpat polskich jako wielkiej jednostki górskiej. ZZG chciał połączyć lokalne działania organów administracji państwowej i samorządowej z ogólnokarpackim planem rozwoju, a także skoordynować wszelkie poczynania dotyczące całokształtu życia gospodarczego na obszarach górskich, a więc rolnictwa, leśnictwa, rybołówstwa i przemysłu ludowego, zagadnień komunikacyjnych - budowy nowych dróg i linii kolejowych, rozwoju turystyki - akcji letniskowo-uzdrowiskowej i propagandy ziem górskich oraz ochrony przyrody górskiej. Ten szeroko zakrojony program realizowano dużym nakładem sił i środków. W przeciągu zaledwie kilku lat, do 1939 r. podjęto wiele inwestycji w górach. Rozpoczęto realizację wielkiego planu budowy szosy karpackiej, łączącej okolice Cieszyna z dolinami Czeremoszu, a więc zachodnie rubieże Rzeczypospolitej z kresami południowo-wschodnimi. Planowano budowę zajazdów turystycznych, miejsc na obozowanie i campingów. Z dróg wchodzących w skład tej magistrali wybudowano m.in. odcinki dróg: Żywiec – Zawoja – Przełęcz Krowiarki – Orawa w Beskidzie Żywieckim, Mszana Dolna – Lubomierz w Gorcach, Załuż – Lesko, Lipków – Cisna w Bieszczadach oraz trakty w rejonie Żabiego na obszarze Huculszczyzny, w Karpatach Wschodnich. Wpłynęło to na znaczne zwiększenie ruchu turystycznego i letniskowego w całych Karpatach.
Drugi priorytetowy obszar zagadnień ZZG - rozwój kulturowy Karpat, prowadziła Komisja Swojszczyzny ZZG, którą powołano do życia w styczniu 1937 r. Skupiła się ona, co wynikało z nazwy na sprawach tradycyjnej kultury ludowej, z głównym zadaniem zachowania tradycyjnych wartości ziem górskich i ludu góralskiego, aby służyły one Polsce, w dobrze pojętym interesie państwa i społeczeństwa. Ważnym odcinkiem pracy Komisji Swojszczyzny była praca na odtworzeniem, w niektórych regionach niemalże od podstaw, zapomnianych strojów, zwyczajów i obrzędów. W Komisji pracowali najlepsi znawcy zagadnień kultury, etnografowie, socjologowie, muzycy, choreografowie architekci, konserwatorzy, muzealnicy i specjaliści ochrony zabytków. Objechali oni wszystkie regiony górskie, od Śląska po Huculszczyznę, dokonując oceny stanu zachowania kultury góralskiej. W rezultacie przywrócono kulturze polskiej obszary, gdzie kultura góralska była już prawie w zaniku i ocalono dla przyszłych pokoleń wartości tradycyjnej kultury górali Karpat i różnorodny świat góralszczyzny polskiej. Zakres działania Komisji Swojszczyzny obejmował cały obszar Karpat wraz z przyległym Pogórzem, kulturowo powiązanym z górami. Stąd oprócz górali, w polu zainteresowań ZZG znalazły się grupy lachowskie, od Cieszyna po Limanową i Nowy Sącz oraz Pogórzanie, z okolic Gorlic i Sanoka.
Do trwałych osiągnięć ZZG w sferze kultury należy zaliczyć także wypracowanie wzorcowych form działalności kulturalnej, co uzewnętrzniło się przed wojną w organizacji Zjazdów Górskich i Tygodnia Gór. Były one organizowane z wielkim rozmachem, przy dużym udziale władz państwowych, wojska, samorządów i organizacji społecznych. Miały one na celu spopularyzowanie i ożywienie pięknych, choć zacofanych obszarów Karpat polskich. Prezentacjom dorobku kulturalnego, sztuki i folkloru towarzyszyły targi rzemiosła i rękodzielnictwa ludowego oraz osiągnięć gospodarczych, a także akcje popularyzatorskie, odczyty popularnonaukowe, wystawy i wydawnictwa, prowadzone przez uruchamiane przy tej okazji nowe placówki muzealne i badawcze.
Doskonała organizacja imprez, łatwość dotarcia na nie dzięki udogodnieniom komunikacyjnym, liczne atrakcje przygotowywane dla turystów i gości, jak rajdy automobilowe i wycieczki turystyczne, znakomicie promowały miejsca uroczystości i ściągały do nich tłumy gości z całej Polski. Wszystko to sprawiało, że zjazdy górskie były ważnymi wydarzeniami, bardzo nośnymi w społeczeństwie. Należy wspomnieć w tym kontekście o Święcie Gór w Zakopanem w 1935 r., Zjazdach Górskich w Sanoku w 1936 r. i Nowym Sączu w 1938 r. oraz przeprowadzonym z największym rozmachem Tygodniu Gór w Wiśle w 1937 r.
Koncepcja zjazdów górskich i wielkich widowisk regionalnych była na tyle oryginalna, że stała się wzorem i inspiracją dla współczesnych imprez folklorystycznych jak Tydzień Kultury Beskidzkiej czy Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem, które należą do największych imprez tego typu w Europie.
Góry stanowią stosunkowo niewielką część Polski, jednak ze względu na walory środowiskowe i geograficzne, turystyczne i kulturowe są obszarem nadzwyczaj atrakcyjnym. Różnorodny, w swych odcieniach lokalnych, koloryt ziem górskich ma swe korzenie w ciągle żywej kulturze ludowej, w zachowaniu tradycyjnych, konserwatywnych wartości społecznych, zakorzenionych w katolicyzmie i wierze chrześcijańskiej. Ukształtowany tu w ciągu dziejów typ człowieka ślebodnego, wolnego, ale odpowiedzialnego za los rodnej ziemi i Ojczyzny stał się inspiracją dla twórców z innych części Polski. Przybywali oni w góry i byli pierwszymi ich promotorami. U początku tych starań o rozwój ziem górskich stali z nimi w jednym szeregu światli górale i ich organizacje, zwłaszcza Związek Podhalan. Z tego kręgu, z racji jego dokonań, chlubnej historii i trwałości organizacyjnej wychodzą znowu sygnały, aby działaniom lokalnym nadać charakter bardziej powszechny. W Związku Podhalan skupiły się wszystkie grupy górali polskich: górale czadeccy z ich gniazdami w Polsce, na Ukrainie i w Rumunii, górale śląscy, górale żywieccy, Babiogórcy, Kliszczacy, Zagórzanie, górale orawscy, górale podhalańscy, górale spiscy, górale pienińscy i górale sądeccy - biali od Łącka i Kamienicy oraz czarni – nadpopradzcy. Dzisiaj, kiedy struktury Związku obejmują znaczny obszar Karpat polskich, od Olzy po Poprad, staje nasza organizacja przed wielkim wyzwaniem – wykorzystania swoich doświadczeń i zasobów do podjęcia na nowo tej ciągle żywej i potrzebnej idei Związku Ziem Górskich.
Związek Podhalan, odgrywający w przedwojennym Związku Ziem Górskich istotną rolę, do idei tej powrócił po 1989 r. 8 grudnia 1991 r., na posiedzeniu Zarządu Głównego Związku Podhalan w Nowym Targu przyjęto formalny wniosek w sprawie reaktywacji tej organizacji, przy czym główny nacisk położono na sprawy kulturowe i gospodarcze. Realnym rozwinięciem tych postanowień była Międzynarodowa Konferencja „Ziemie Górskie u progu XXI wieku”, którą Związek Podhalan zorganizował w Ludźmierzu w dniach 19 – 21 września 1997 r. W konferencji wzięli udział goście z ośrodków naukowych Stanów Zjednoczonych, Włoch i Polski oraz działacze i twórcy z Podhala. Plonem konferencji były interesujące materiały opublikowane w 1998 r. jako wydawnictwo własne Związku Podhalan. Konferencja dostarczyła ciekawych opracowań dotyczących koncepcji rozwoju Podhala, a także materiałów porównawczych polityki regionalnej w Europie, na przykładzie doświadczeń włoskich i polskich.
Na przełomie XX i XXI wieku Związek Podhalan prowadził dalej prace nad rozszerzeniem swoich struktur na kolejne ziemie górskie. W roku 2005 w Związku Podhalan znaleźli się przedstawiciele wszystkich 12 subregionów góralszczyzny polskiej. Tym samym, po blisko 90 latach urzeczywistniła się idea założycieli Związku Podhalan, aby był on organizacją górali polskich. Rozbudowie struktur organizacyjnych towarzyszyły porozumienia, zawierane przez Związek Podhalan z organizacjami naukowymi, jak np. z Polskim Towarzystwem Historycznym Oddział w Nowym Targu, czy organizacjami skupionymi na specyficznym, ściśle określonym terenie np. ze Związkiem Polskiego Spisza, Towarzystwem Przyjaciół Orawy lub organizacjami reaktywowanymi po długiej przerwie, np. Towarzystwem Gimnastycznym „Sokół”. Uwagę Związku przyciągały też skupiska polskie poza granicami kraju. Służyło temu utworzenie Ognisk Związku na Zaolziu i zawarcie porozumienia o współpracy z Polskim Związkiem Kulturalno-Oświatowym w Republice Czeskiej /2007/. Wszystkie te działania i kroki sprzyjały nawiązaniu ściślejszej współpracy w obrębie góralszczyzny polskiej. Kolejnymi krokami będą porozumienia z organizacjami działającymi na szerszym obszarze ziem górskich, w Sudetach, w Beskidzie Niskim i Bieszczadach. Odrębnym wyzwaniem jest nawiązanie współpracy z grupami górali rusińskich, w tym z Łemkami i Hucułami.
Za duży sukces można uznać wieloletnie starania Związku o rozwój geotermii, która staje się obecnie ważną gałęzią gospodarki na terenach górskich, zwłaszcza na Podhalu. Innym ważnym przykładem myślenia o rozwoju ziem górskich jest powrót do pasterstwa jako podstawowej formy gospodarowania w górach i fundamentu tradycyjnej kultury góralskiej.
Ten szeroki wachlarz działań, które zbliżyły do siebie różne środowiska i organizacje jest bez wątpienia sukcesem Związku Podhalan i potwierdzeniem jego skuteczności w realizacji przyjętych celów. Z tego tytułu predestynuje go to do kontynuowania starań o reaktywację Związku Ziem Górskich jako organizację, która była u początków tego projektu i konsekwentnie dąży do jego przywrócenia, choć w innym czasie i realiach.
„Co to jest tradycja? Tradycja to jest to, co sie ostaje casowi. Bo cas przychodzi i niscy. Cas sprawio, ze syćko sie starzeje. Ale som takie rzecy, co som casowi odporne. I tradycja to jest to, co jest casowi odporne, co jest przez cas wypróbowane. Tradycja to jest ojcowsko prowda, co siedzi w góralskiej pieśni, w góralskiej dusy, w góralskim odzieniu”. (ks. prof. J. Tischner)
Wypracowana w kręgu Związku Podhalan, z inspiracji Władysława Orkana idea ruchu regionalnego, służącego swojej rodnej ziemi i całej Ojczyźnie, jest ciągle żywa i atrakcyjna. Jeżeli sięgniemy do genezy i źródeł współczesnego regionalizmu europejskiego, znajdziemy w nich to, co może być zwornikiem tych działań, a więc potrzeba zachowania tradycji, przywiązania do własnego terytorium i kultury regionalnej. Z takiego określenia celu wynika, że najważniejszym zadaniem okaże się chronienie wspólnot i ludności terenów górskich przed utratą swego dziedzictwa. Zachowanie tego stanu rzeczy, osadzonego głęboko w zbiorowej świadomości zbiorowej Polaków sprzyjać będzie podobnym procesom na terenach sąsiednich i tam, gdzie w tej chwili ich nie ma. Regionalizm nie jest tożsamy z koncepcją budowy euroregionów, które miałyby zastąpić państwa narodowe. Może być i jest alternatywą wobec procesów globalizacyjnych, które z natury rzeczy przeczą istocie regionalizmu.
W czasach unifikującej się Europy jest polską racją stanu, aby liczne organizacje, stowarzyszenia regionalne i krajoznawczo-turystyczne, instytucje państwowe i samorządowe sięgały nie tylko po środki unijne, ale znalazły stałe i solidne forum wymiany doświadczeń i formułowania potrzeb i zadań, w odniesieniu do problemów ziem górskich. Wydaje się, że w sytuacji geopolitycznej w Europie środkowo-wschodniej, należałoby wzmocnić organizacyjnie nasze doświadczenia regionalne, gdyż propagowanie wzorców regionalizmu typu zachodniego, obliczonego na dezintegrację państw narodowych i forowanie idei euroregionów jako docelowo najlepszej formy organizacji terytorialnej Unii Europejskiej, rozmywającej granice i rozmiękczającej szkielet narodowych państw, jest drogą donikąd.
Związek Ziem Górskich, w dobie integracji europejskiej, może stać się pomocnym narzędziem, dla władz państwowych, w prowadzeniu dobrze pojętej polityki regionalnej, zabezpieczającej interesy polskie, ale też ułatwiającej prowadzenie polityki zagranicznej, zwłaszcza w odniesieniu do sąsiadów w Europie środkowo-południowo-wschodniej, z którymi łączą nas wspólne więzy historyczne i kulturowe. Wspólne projekty mogą zintensyfikować politykę polską, która na tym obszarze jest jak najbardziej pożądana i może przyczynić się do zapobieżenia tendencjom rozwoju Europy dwóch szybkości i rysującego się niebezpiecznego podziału na państwa i narody „starej” i „nowej” Europy.
Związek Ziem Górskich może stać się znaczącym partnerem społecznym w realizacji celów Konwencji Karpackiej podpisanej w 2003 r. w Kijowie przez Czechy, Słowację, Polskę, Węgry, Ukrainę, Rumunię, Serbię i Czarnogórę. Zrównoważony rozwój Karpat, uwzględniający szczególne uwarunkowania ekologiczne i społeczno-gospodarcze na obszarach górskich wymaga udziału w nim i zaangażowania dobrze zorganizowanych podmiotów społecznych. Tylko one mogą zintensyfikować współpracę transgraniczną i zbliżyć do siebie mieszkańców gór w tej części Europy.
O skuteczności działań na rzecz obszarów górskich zdecydować może tylko szersze porozumienie różnych podmiotów i organizacji, w którego głos wsłuchiwać się będą, biorąc go pod uwagę, miarodajne czynniki państwowe i opiniotwórcze. To jest przestrzeń i szansa, a zarazem wyzwanie dla nowego Związku Ziem Górskich.
Wydaje się, ze nadrzędnym celem takiej organizacji powinna być koordynacja działań wielu podmiotów, które prowadzą swą działalność w rozproszeniu, ograniczając się do promocji swego środowiska czy terenu, tracąc tym samym możliwość wspólnego lobbowania na rzecz rozwiązania szerszych zagadnień, w skali całego obszaru ziem górskich. Nie umniejszając nikomu osiągnięć i prawa do realizacji projektów, które odpowiadają charakterowi i zadaniom danej organizacji czy instytucji, stwierdzić trzeba, że po 1989 r. nie doszło do kompleksowego współdziałania tych środowisk na rzecz ziem górskich. Inicjatywy ustawodawcze, wnoszone przez grupy posłów nie spotykały się z uznaniem parlamentu, ponieważ nie stały za nimi solidarnie, zintegrowane środowiska, które nadal, każde z osobna, realizują swoje partykularne, statutowe zadania. W sprawach ziem górskich nie mówiono jednym głosem, stąd pilnym zadaniem wydaje się stworzenie organizacji, które będzie forum dla wymiany doświadczeń, wypracuje wszechstronny program rozwoju ziem górskich jako zadanie długofalowe, uwzględniające całokształt tej tematyki i interesy mieszkańców gór. Tak więc koordynacja tych działań i konsolidacja poparcia dla projektów rozwoju ziem górskich jest nadrzędnym celem reaktywacji ZZG.
Czy Związek Ziem Górskich ma wchodzić w uprawnienia organów administracji rządowej i samorządowej oraz organizacji pozarządowych i zastępować je w realizacji ich własnych zadań ustawowych czy statutowych? Z pewnością nie. Jego rolą powinno być działanie na rzecz upowszechnienia i utrwalenia nadrzędnego przekonania, że potrzeba zachowania tradycji może być antidotum na alienujące nas w coraz większym stopniu trendy globalizacyjne. Tę pracę odrobili już za nas założyciele przedwojennego Związku Ziem Górskich, a naszą rolą jest zachowanie i rozwijanie tych osiągnięć dla kolejnych pokoleń. Rzecz jest w nowych, ciekawych formach, lepiej przystających do współczesnych warunków komunikacji społecznej. Forma nowa, treści niezmienne.
Związek Ziem Górskich powinien być płaszczyzną porozumienia ludzi różnych kręgów , środowisk i organizacji, którzy myślą o szansach i perspektywach rozwoju ziem górskich. W dobie tworzenia koncepcji funkcjonowania dużych organizmów miejskich jako aglomeracji, pomyśleć należy też o obszarach funkcjonalnych, jakimi mogą być regiony górskie. W Związku powinny się zrzeszyć różne organizacje, które razem będą prowadzić skuteczny lobbing na rzecz gór i będą skutecznym wsparciem dla gór, jako żywego organizmu społecznego i gospodarczego. Z dokonań przodków jasno wynika, że bez jednoczenia ludzi wokół wspólnych celów nie byłoby tego autentycznego dorobku, tradycji i kultury górali. Górale są ludźmi pogranicza, byli i są otwartymi, a ich wielowiekowa mądrość predestynuje ich do takich zadań.
„Jak człowiek nie zrozumie, że czasy, w których żyje i miejsce, na którym stoi, są darem do tego, aby dał świadectwo – zmarnuje życie. A wierzyć – to dać świadectwo. A dawać świadectwo to odkryć, że to wszystko jest darem. A najbardziej i najgłębiej darem są ludzie. Ci, którzy z nami są… Nasza Ziemia jest biedna i bogata. Ale to nic, to nie jest ważne. Bo jak ta Ziemia, ten kraj i ten naród nie będzie bogaty ludźmi, to nic z tego nie będzie.” (ks. prof. J. Tischner)
Władysław Motyka v-prezes Związku Podhalan
Bibliografia:
Sprawozdania Związku Ziem Górskich 1936-1939
Roman Reinfuss - O Komisji Swojszczyzny ZZG - Hale i Dziedziny nr 1-2 1992
Janusz Kamocki – Potrzeba federacji - Hale i Dziedziny nr 1-2 1992
Andrzej Kudasik – Reaktywować Związek Ziem Górskich? - Hale i Dziedziny nr 1-2 1992
red. prof. Andrzej Pankowicz – Ziemie Górskie u progu XXI wieku – Zakopane 1998
W. Motyka – Za nasom ślebode, za Ojcyzne miłom – Milówka 2008
|
| gorale | 07.12.2009 |
  |
|
|
|
|
Kalendarz |
| Wrzesień |
| Nd |
Pn |
Wt |
Sr |
Cz |
Pt |
So |
| | 1 | 2 | 3 | 4 | | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | |
kontakt:
mijomo@op.pl
|
|
|
